Letėrsia dhe letėrsia biblike
Temat dhe gjinitė letrare tė Biblės

Shkruan:
Dr. Femi Cakolli, pastor

Tematikat kryesore tė Biblės janė tė ngėrthyera nė njė proces tė gjatė tė zhvillimit historik, pasi qė koha e evidentimit tė ngjarjeve tė kėtyre temave shtrihen nė periudha tė mėdha kohore, dhe se kėshtu nuk ndodh me asnjė libėr tjetėr.

Kėshtu me  tematikat biblike fillohet prej Adamit dhe vazhdon deri sot: krijimi, misteria, kureshtja, tundimi, epshi, pėrmbytja, lufta kozmike, suksesi, dashuria, kurvėria, mashtrimi, profecia, ėndrra, interpretimi, mėkati, dhembshuria, vrasja, dhuna, steriliteti, trashėgimia, sprovimi, altruizmi, mbretėria, flijimi, nėnshtrimi, falja, besimi, mėsimi, vizioni, ideja, udhėheqja, intriga, mrekullia, pozita, fuqia, bukuria, madhėshtia, shenjtėria, ringjallja, shpresa, qėndresa, virtyti, zbulesa etj.

Bibla, duke pasur kėtė tematikė kaq tė pasur, ėshtė libri qė nė vetvete ka gjini tė ndryshme letrare, dhe se ky ėshtė argumenti kryesor pse Bibla quhet Libri i librave[1] apo Letėrsia e letėrsive. Nė kuadėr tė prozės sė Biblės gjendet ēdo lloji tipizimi i zhanreve letrare, si: tregimi, drama, tragjedia, retorika, apologjetika, rrėfimi, fabula, kronika, eseu, epika, kallėzimi, udhėpėrshkrimi, legjenda etj.

Kjo prozė pėr kah mėnyra ėshtė:

1.      Prozė tregimtare

2.      Prozė didaktike

3.      Prozė dramatike

4.      Prozė oratorike

Ndėrsa po e njėjta prozė pėr kah qėllimi ėshtė:

1.      Prozė profetizuese

2.      Prozė apokaliptike

3.      Prozė historike

4.      Prozė e urtėsisė

Larmi e njėjtė ėshtė edhe me librat poetikė tė Biblės, duke pasur: himne, poema, epose, vajtime (elegji), kėngė tė ndryshme, urata, psalme, gjėegjeza etj.

Ndėrsa pėr sa i takon stilit ligjėrimor tė kėsaj letėrsie, ajo ka kėto stile:

1.      Psikologjik

2.      Filozofik

3.      Fantastik

4.      Lirik

5.      Didaktik

6.      Dramatik

7.      Pedagogjik

8.      Etik

9.      Estetik

Figurat mė tė shpeshta stilistikore qė hasen nė Shkrimin e shenjtė janė: alegoria, shėmbėlltyra, simboli, krahasimi, metafora, hiperbola, sinekdota etj.

Kjo ėshtė pasqyra e librave tė Biblės tė ndara sipas gjinive letrare:

1. Libra kanunorė: Zanafilla, Dalja, Kodi Priftėror, Regjistrimet, Besėlidhja e Ripėrtėrirė.

2. Libra profetikė: Jeshaja, Jirmija, Vajtimet, Jezekieli, Hoshea, Joeli, Amosi, Ovadja, Jona, Mihaja, Nahumi, Havakuku, Cefanja, Hagai, Zeharja, Malahi dhe Apokalipsi.

3. Librat poetikė: Psalmet, Fjalėt e Urta, Ijovi, Kėnga e kėngėve dhe Koheleti.

4. Librat historikė: Joshua, Gjyqtarėt, 1Shėmueli, 2Shėmueli, 1Mbretėrve, 2Mbretėrve, Ruta, Estera, Danieli, Ezra, Nehemia, 1Analeve, 2Analeve dhe Veprat e Apostujve.

5. Librat ungjillorė: Mateu, Marku, Luka, Gjoni

6. Librat epistolikė: Romakėve, 1Korintasve, 2Korintasve, Galatasve, Efesianėve, Filipianėve, Kolosianėve, 1Selanikasve, 2Selanikasve, 1Timoteut, 2Timoteut, Titi, Filemoni, Hebrenjve, Jakobi, 1Pjetri, 2Pjetri, 1Gjoni, 2Gjoni, 3Gjoni, Juda.

Njė karakteristikė e kultivimit tė prozės profetizuese shihet se ka qenė prezente nė kohėt sa mė vjetra, p.sh. pjesa mė e madhe e Dhiatės sė Vjetėr ėshtė profetizim, kurse Dhiata e Re, qė ėshtė 500 vjet pas saj, ka vetėm njė libėr profetik. Kjo sė paku na mėson se historikisht diskursi nė letėrsinė e Biblės ka lėvizur prej kodimit kah dekodimi.

---

[1] Bibla, Drita, Ferizaj, 1994, fq. 11

---

Kthehu tek faqja: Bibla

© Copyright  Tė Krishterėt  Pėrgjigjen Faqja Kryesore | Kush Jemi | Tė Rejat |  Kontakt | Kėrko "Të jini gjithëherë të gatshëm t'u jipni përgjigje ēdo njërit që kërkon nga ju shpjegime per shpresën që ju keni (1 Pjetrit 3:15)"